mgr Jolanta Czapiewska – „Makrofauna denna i roślinność zanurzona jeziora Rzuno”

Opracowanie miało na celu zanalizowanie jakościowe występowanie makrofauny dennej i roślinności żyjącej w jeziorze Rzuno.

Materiały do niniejszego opracowania zostały zebrane podczas badań terenowych przeprowadzonych pod koniec kwietnia i maja br.

Próby pobrano w dniu 29 kwietnia 2013 r. – pobrano 3 próby z głębokości od 5 m do 7 m i 10 maja 2013 r. – pobrano 10 prób ze strefy brzegowej do 0,5 m głębokości.

Próby jakościowe makrofauny dennej, pobierano poławiając je drogą denną , a brzegowe czerpaczem brzegowym. Próby płukano na siatce, a następnie segregowano wybierając z nich makrofaunę denną.

Jezioro Rzuno jest polodowcowym zbiornikiem otoczonym lasami, co w połączeniu z wysokim brzegiem w znacznym stopniu hamuje działalność wiatru.

Osady denne płycizn przybrzeżnych stanowią żwir oraz dno piaszczyste. Z dala od brzegu spotkano osady muliste, zwykle barwy szarej i ciemnej z średnią zawartością materii organicznej. W czasie niniejszych badań nie przeprowadzono szczegółowej analizy osadów dennych.

W zoobentosie głębszego dna dominują zdecydowanie Oligochatea. W płytszym dnie jeziora spotkano Oligochatea, są tam tez przedstawiciele pijawek a także pijawki oraz ośliczki.

Asellus aquaticus.

Na wszystkich stanowiskach występowały skąposzczety. Wśród roślinności zanurzonej dominuje moczarka kanadyjska Elodea canadensis, a w mniejszym stopniu ramienica Charales. Występują też rogatki Ceratophyllum demersum.

Przegląd wyłowionych gatunków zoobentosu:

1. TURBELLARIA – WIRKI

Wirki stanowią gromadę stosunkowo drobnych zwierząt, głównie wodnych. Zamieszkują zarówno wody słodkie jak i słone. Ciało maja przeważnie grzbietobrzusznie spłaszczone. Są to zwierzęta wolno żyjące i przeważnie drapieżne. Wirki nie znoszą wód zanieczyszczonych.

Planaria torva (Muller) – wypławek żwawy jest zwierzęciem o długości maksymalnej do 20 mm ciało szerokie, przód poprzecznie ucięty, barwa ciemna. Zamieszkuje jeziora i mniejsze zbiorniki wodne.

2. OLIGOCHAETA – SKĄPOSZCZETY

01_Rurecznik

Gromada skąposzczetów liczy około 2.400 gatunków pierścienic wysoko zróżnicowanych pod względem wielkości oraz ilości liczy segmentów. Są to w przeważającej mierze zwierzęta słodkowodne i lądowe.

Tubifex (Mull) – Rurecznik pospolity jest zwierzęciem o długości ciała około 70 mm, zwykle jasnoczerwony. Występuje w mule różnych wód. Wytrzymuje duże zanieczyszczenia wód.

3. HIRUDINEA – PIJAWKI

02_Pijawka-rybia

Pijawki są zwierzętami głównie słodkowodnymi, znane są jednak formy lądowe i morskie. Odżywiają się głównie krwią bezkręgowców lub kręgowców, a niektóre drobnymi bezkręgowcami

Piscicola geometra – pijawka rybia jest nieduża o długości 2-5 cm i jest groźnym pasożytem ryb.

4. MOLLUSCA – MIĘCZAKI

Mięczaki liczą około 112.000 gatunków. Zamieszkują środowiska wodne oraz wilgotne środowiska lądowe, są zwierzętami drapieżnymi i roślinożernymi. Reprezentowane są one zarówno przez małże jak i przez ślimaki.

5. BIVALVIA – MAŁŻE

Są to mięczaki żyjące tylko w środowisku wodnym, a przeważająca liczba gatunków to zwierzęta morskie, nieliczne występują w wodach słodkich.

W czasie badań wyłowiono muszle z rodziny Unionidae – skójkowate. Nie dokonano oznaczenia gatunkowego ze względu na szczytki muszli. Rodzina skórkowatych reprezentowana jest przez 6 gatunków: szczeżuja pospolita, szczeżuja spłaszczona, szczeżuja wielka, skójka zaostrzona, skójka malarska, skójka gruboskorupowa.

6. GASTROPODIA – ŚLIMAKI

Ślimaki głównie są związane z wodami morskimi, jednak wiele gatunków występuje w wodach słodkich, a niektóre należą do zwierząt lądowych. Stanowią bardzo cenny, pełnowartościowy pokarm dla ryb.

Podobnie jak w przypadku małży trudno było dokonać oznaczenia gatunkowego, ponieważ wyłowiono tylko fragmenty muszli.

7. CRUSTACEA – SKORUPIAKI

03_Osliczka-pospolita

Skorupiaki są zwierzętami wilgociolubnymi i oddychającymi skrzelami, żyjącymi przeważnie w wodzie.

Asellus aquaticus – ośliczka pospolita, samiec osiąga długość do 20 mm, a samica do 15 mm. Zamieszkuje przybrzeżne wody jezior, rzek i małych zbiorników. Występuje często wśród roślinności. Nie omija wód zanieczyszczonych.

8. INSECTA – OWADY

Owady stanowią najobfitszą w gatunki grupę świata zwierzęcego. Odznaczają się dużą różnorodnością postaci poszczególnych gatunków. Żyją na lądzie, w wodzie i w powietrzu.

Chaoborus flavicans – wodzień. Przezroczysta larwa o długości do kilku milimetrów, wiodąca na wpół pelagiczny styl życia. W ciągu dnia zasiedla on osady denne, nocą podpływa na powierzchnie jeziora. Pozwala jej to na egzystencję w środowisku o przydennym deficycie tlenowym. Nie unika też dystroficznych wód zakwaszonych.

04_rys1

Chironomus sp. – larwy i poczwarki występujące w różnych typach wód, często w bardzo złych warunkach tlenowych.

05_rys2

Sphaeromias fasciatus – gatunek występujący w mule często bogatym w detritus, w różnych rodzajach wód.

Tenytarsus manous (Walker) – larwa do 6 mm. Buduje różnorodne piaszczyste domki. Zamieszkuje przybrzeżną strefę stojących i bieżących wód.

WNIOSKI

W jeziorze Rzuno żyje wiele zwierząt, jednak termin i mała ilość pobranych prób nie pozwoliły na dokładniejsze oznaczenie zwierząt żyjących w osadach dennych.

Warunki środowiska życia organizmów są dobre, świadczy o tym mała ilość mułu czarnego, a w większym stopniu występowanie mułu szarego, który jest lepiej natleniony niż muł czarny.

Dobre warunki środowiskowe wynikają też z faktu, że Jezioro Rzuno w znacznej części jest otoczone lasami. Obecność wypławka żwawego świadczy o czystości jeziora, ponieważ wirki nie znoszą wód zanieczyszczonych.

Literatura:

A. Stańczykowska 1986 r. – „Zwierzęta bezkręgowe naszych wód”