mgr Zdzisław Czerko – „Ssaki jeziora Rzuno”

Oprócz szeroko rozumianej ichtiofauny znajdującej się w wodzie Jeziora Rzuno, na dużą uwagę zasługują również ssaki których obecność w wodzie jak i na linii brzegowej jeziora jest bardzo często dobrze widoczna.

Do najczęściej spotykanych ssaków w tym akwenie zaliczyć należy wydrę. Wydra zamieszkuje głównie obszar Palearktyki w Polsce kiedyś rzadko spotykana obecnie występuje na terenie całego kraju. Zwierze to uznawano kiedyś za szkodnika ze względu na spustoszenie jakie czyni w rybostanie i polowania na nią były dozwolone, obecnie znajduję się pod ochroną.

Wydra

Wydra

Długość ciała wydry waha się w granicach 55-100 cm, długość ogona 30-60 cm, waga na­jczęściej sięga od 5 do 12 kg. Ciało ma kształt opływowy, uszy małe i zaokrąglone, palce krótkich kończyn spina błona pławna. W czasie nurkowania oczy i nozdrza są zamykane przez specjalne fałdy skórne. Gęsta, lśniąca sierść gładko przylega do ciała. Z wierzchu ma kolor od kasztanowobrązowego do brunatnego, od spodu jest jaśniejsza. Ulubionym środowiskiem wydry są brzegi wód zarówno płynących jak i stojących. Prowadzi samotny tryb życia, jest aktywna głównie w nocy, ale lubi też wygrzewać się w promieniach słońca. Doskonale pływa i nurkuje, potrafi przebywać pod wodą do 8 minut. W wysokich brzegach zbiorników wodnych buduje nory, których otwór wejściowy jest zawsze pod powierzchnią wody. Każda nora składa się z 2-3 korytarzy zbiegających się w komorze lęgowej, oraz z kanału wentylacyjnego którego wyloty znajdują się pod konarami drzew lub stosami kamieni. Główne pożywienie wydry stanowią ryby i inne zwierzęta wodne jak raki mięczaki czy żaby, ale zjada także małe ssaki i ptaki wodne. Poluje głównie nocą. Rozmnażanie i rozwój trwa od lutego do marca, czasami występuje również w lipcu. Po ciąży trwającej ok. 2 miesięcy w komorze lęgowej wyścielonej suchymi liśćmi i trawą rodzi się 2-6 młodych którymi opiekuje się wyłącznie samica. Młode otwierają oczy po 4 tygodniach. Po 2 miesiącach towarzyszą już matce w łowach. Wydra żyje około 10-18 lat.

Za ciekawostkę można uznać skłonność wydr do zabawy. Bardzo często można je zauważyć latem jak zjeżdżają na brzuchach po błotnistych brzegach jeziora wprost do wody lub zimą ślizgające się po śniegu.

Innym ssakiem który ostatnio często gości w wodach i na brzegu Jeziora Rzuno jest Bóbr. Charakterystyczny krajobraz w postaci ściętych drzew na linii brzegowej akwenów wodnych świadczy o jego bytowaniu w danym miejscu. Wędrując wokół Jeziora Rzuno w ostatnich latach bardzo często możemy zauważyć miejsca gdzie bobry się umiejscowiły.

Bóbr

Bóbr

Żeby rozpoznać bobra musimy wiedzieć że, długość jego ciała wynosi 70-100 cm, masa ciała ok. 30 kg. Jest to zwierzę o opływowym kształcie ciała, grubym, natłuszczonym futrze i spłaszczonym ogonie. Palce tylnych kończyn połączone są błoną pławną Głowa jest krótka a pysk tępo zakończony. Niewielkie uszy, a także nozdrza zamykane są płatani skóry, natomiast oczy zaopatrzone są w przezroczyste powieki chroniące je pod wodą. Wielkie , stale rosnące i ścierne siekacze mają z przodu barwę brunatno czerwoną. Futro jest barwy szarobrązowej, brązowej lub prawie czarnej. Strona brzuszna ma zabarwienie nieco jaśniejsze. Bóbr zasiedla głównie zalesione tereny nadwodne od północno – zachodniej Europy po wschodnią Syberię. W niektórych rejonach są to izolowane kolonie lub pojedyncze stanowiska. Bóbr europejski jest bliski zaliczenia w najbliższej przyszłości do kategorii gatunków zagrożonych. W Polsce gatunek ten został całkowicie wytępiony i dopiero w 1949 roku reintrodukowany na Mazurach. Populacja rozprzestrzeniła się wzdłuż Biebrzy i Narwi, a w latach osiemdziesiątych podobne kroki zrobiono w innych rejonach co przyniosło efekt powrotu populacji bobra również na ternie Kaszub. Bóbr jest zwierzęciem zimnowodnym. Zamieszkuje na zalesionych brzegach jezior i wolno płynących rzek. Świetnie pływa i nurkuje. Kopie nory w brzegach, z wyjściem pod powierzchnią wody. Buduje charakterystyczne dla siebie tzw. Żeremia – nadwodne domki w kształcie kopców, z podwodnym wejściem. Aby zapewnić swojej budowli stabilność przepływu i poziomu wody wznosi w poprzek rzek tamy z kamieni gałęzi i mułu. Żyje w parach lub grupach rodzinnych składających się z par, pozostających w trwałym związku przez całe życie, i potomstwa. Żeremia mogą być zamieszkiwane przez kilka kolejnych pokoleń Bóbr jest aktywny głównie nocą, ale można go spotkać również w dzień. Zimą nie zapada w sen, jednak przy śnieżnej i mroźnej pogodzie rzadko opuszcza żeremie.

Z relacji wędkarzy jak i ludności zamieszkującej w pobliżu Jeziora Rzuno wynika, że poza wcześniej opisanymi dwoma ssakami raz na jakiś czas w niektórych rejonach jeziora widziano piżmaka inaczej zwanego szczurem wodnym. O występowaniu tego ssaka może też świadczyć fakt znalezienia przez grupę wędkarzy kilka lat temu martwego osobnika.

Piżmak

Piżmak

Piżmak jest gryzoniem wielkości szczura o krępym niezgrabnym tułowiu, dość dużej głowie osadzonej na krótkiej szyi. Uszy są małe usytuowane na poziomie oczu i nozdrza. Pysk tępy porośnięty kilkoma włoskami czuciowymi. Kończyny tylne dwukrotnie większe od przednich. Ogon długi bocznie spłaszczony, pokryty rogowatą łuską. Ułatwia to piżmakowi pływanie. Futro piżmaka jest gęste, lśniące o zabarwieniu ciemnym przechodzącym w jaśniejsze na bokach do szarobrązowego na podbrzuszu. Ssak do 1905 występował tylko w Ameryce Północnej. W 1905 roku został osiedlony w Czechach w okolicy Pragi, a w późniejszych latach w Finlandii, byłym ZSRR, Francji i Anglii. Obecnie oprócz Ameryki Północnej obejmuje ogromny areał około 16 ml km2 w Euroazji. Na terytorium Polski przedostał się z Czechosłowacji w 1924r ido 1958 r zasiedlił cały kraj.

Piżmak jest zwierzęciem zimno-wodnym, żyje w przybrzeżnej strefie zbiorników i cieków wodnych. Występuje w strumieniach górskich , rzekach i rzeczkach, rowach melioracyjnych, bagienkach śródpolnych, wyrobiskach torfu, stawach rybnych. Nie wymaga zbyt wielkiej głębokości wód, potrafi przezimować nawet na głębokościach około 0,5 m. Toleruje też znaczne zanieczyszczenie wody. Żywi się prawie wszystkimi roślinami wodnymi zjadając ich korzenie łodygi, kwiaty i owoce, W niektórych siedliskach nie gardzi pokarmem zwierzęcym zjadając raki, ślimaki lub małże.

Opisane ssaki często są nazywane nieproszonymi gośćmi wód użytkowanych przez rybaków i wędkarzy robione przez nich nory czy żeremia stanowią przeszkody w pozyskiwaniu ryb. Z drugiej strony widok płynącego bobra czy bawiącej się na brzegu wydry sprawia nieoczekiwane duże wrażenie.